5.1. Klasycyzm (1760-1830 r.) 5.1.1. Wiadomości ogólne

Druga połowa XVIII w. - to okres, kiedy wynalazła techniki zapoczątkowały rewolucję przemysłową, miejsce ustroju feudalnego zajął kapitalizm, a idee oświecenia podważyły podstawy absolutyzmu i dominację religii. Kosztowna sztuka baroku i rokoka, będąca na usługach monarchów i Kościoła, musiała ustąpić.

Znużenie przerostem wybujałych form barokowych i nowe idee skłaniały do stosowania prostych, przejrzystych i spokojnych kompozycji. Nasilił się klasycystyczny nurt palladiański, żywy w wielu krajach przez cały okres panowania baroku. Bezpośredni wpływ na ukształtowanie się klasycyzmu miało zafascynowanie antykiem związane z rozwojem archeologii i odkryciem w pierwszej połowie XVIII w. Pompei i Herkulanum - rzymskich miast zasypanych w 79 r. przez popioły Wezuwiusza, a nieco później odkryciem greckich świątyń w Paestum i Segeste. Starożytność popularyzowały także dzieła Winckelmanna' i innych teoretyków na temat historii sztuki starożytnej, świetne ryciny Piranesiego i teksty wybitnych pisarzy idealizujące świat antyczny.

Klasycyzm pojawił się we Francji i Anglii już w XVII w., a w innych krajach Europy i Ameryki Północnej około 1760 r. i trwał wszędzie do ok. 1830 r. Starożytne formy były wiernie odwzorowywane, rzadziej stanowiły inspirację twórczą. Architektura spokojna, elegancka, z czasem bardziej monumentalna i surowa podążała w kierunku akademickim według wytycznych Palladia lub w kierunku hellenistycznym, tworząc dzieła podobne do starożytnych pierwowzorów greckich, uważanych za największe osiągnięcie sztuki. Twórcy czerpali też z form sztuki etruskiej, rzymskiej i egipskiej. Po raz pierwszy w historii architektury forma nie wynikała z warunków środowiskowych i funkcji obiektu oraz nowych osiągnięć konstrukcyjnych. Zacierał się wyraz architektoniczny obiektów. W kształty starożytnej świątyni pogańskiej przyoblekano zarówno kościoły chrześcijańskie, jak i banki, muzea i inne obiekty użyteczności publicznej. Mnożono miniatury rzymskich Panteonów i świątyń Westy, a także formy starożytnych grobowców pełniących całkiem inną funkcję.

1 »