4.1. Architektura renesansowa (XV-XVI w.)

4.1.1. Uwarunkowania i okresy rozwoju sztuki renesansowej

W dziełach schyłkowej fazy stylu gotyckiego pojawiły się zwiastuny nowego prądu w architekturze, pokrewnego sztuce antycznej i bizantyjskiej, a zainicjowanego we Włoszech już w początkach XV w.

Wiele zjawisk zaistniałych w średniowieczu stworzyło podstawy nowego światopoglądu i kultury oraz zapowiadało zmierzch ustroju feudalnego. Rozwój handlu i rzemiosła wpłynął na wzrost znaczenia mieszczan. Rozpowszechnianie się artylerii w technice militarnej pomniejszało rangę rycerstwa, miało też wpływ na zmianę fortyfikacji. Nowe układy polityczno-ekonomiczne i posługiwanie się busolą' przyczyniły się do odkryć geograficznych Krzysztofa Kolumba (odkrycie Ameryki - 1492 r.), Vasco da Gamy (droga morska do Indii - 1497-1498 r.), Ferdynanda Magellana (wyprawa dookoła świata - 1519-1521 r.). Rozwój życia umysłowego w ośrodkach uniwersyteckich i udoskonalenie druku sprzyjało rozwojowi nauk oraz krystalizowaniu się zapatrywań odmiennych od dotychczas uznawanych. Mikołaj Kopernik (1473-1543) w dziele De revolutionibus orbium coelestium, czyli O obrotach sfer niebieskich, obalił teorię o geocentrycznej budowie wszechświata. Rozpowszechniane przez franciszkanów poglądy ich patrona z Asyżu oraz dzieła literackie Dantego, Petrarki i Boccacia wpłynęły na kształtowanie się humanizmu, najważniejszego z prądów umysłowych epoki renesansu. Ośrodkiem zainteresowań i badań stał się człowiek.

Średniowieczna relacja mistrz-uczeń zaowocowała znakomitymi rezultatami, wykształcając jednostki o perfekcyjnych umiejętnościach i szerokich zainteresowaniach. Narodził się człowiek epoki renesansu, żądny odkrywania tajemnic mechaniki, anatomii, fizyki, perspektywy i harmonii proporcji. Pojawili się wybitni teoretycy i twórcy sztuki renesansowej: Leonardo da Vinci, Rafael Santi, Albrecht Durer, Michał Anioł Buonarotti i wielu innych.
Zainteresowania ludzi kierowały się ku starożytności, czemu sprzyjał napływ do Włoch artystów greckich z Konstantynopola i innych miast chylącego się ku upadkowi Cesarstwa Bizantyjskiego, a także odnalezienie (1414 r.) odpisu dzieła Marka Witruwiusza, rzymskiego architekta z I w. p.n.e., pt. O architekturze ksiąg dziesięć i wydanie go drukiem w 1486 r. Architekci nawiązując do form antycznych, tworzyli własną, indywidualną i całkiem nową architekturę. Ich prace nie pozostawały anonimowe, jak wiele dzieł w średniowieczu, lecz przynosiły im wyróżnienie i sławę.

1 »