Architektura jest umiejętnością artystycznego kształtowania przestrzeni i przystosowania jej do określonych funkcji (mieszkalnych, kulturowych, rozrywkowych, oświatowych itd.) tak, aby uzyskać warunki sprzyjające zaspokojeniu potrzeb zarówno fizycznych, jak i duchowych, nie wyłączając estetycznych. Potrzeby ludzi zmieniały się w różnych etapach rozwoju cywilizacji, w związku z czym ulegała zmianom architektura, która zawsze była odzwierciedleniem życia i wyrazem ducha danej epoki.

Architektura, będąc sztuką w dziedzinie budownictwa, stawia wymagania, aby wznoszone obiekty były dostosowane do otoczenia i zadanej im funkcji, miały logiczną konstrukcję i piękną formę. Obiekty nie spełniające tych wymagań mieszczą się jedynie w ramach rzemiosła budowlanego, a nie sztuki architektonicznej.
Najczęściej przestrzeń przystosowana do różnorodnych zadań jest zamknięta przez ściany i dach. Mamy wtedy do czynienia z architekturą budynków. O jej wartości decyduje m.in. funkcjonalny układ pomieszczeń, dobór materiałów i konstrukcji oraz harmonijne powiązanie tych elementów z formą, na którą składają się proporcje bryły, kompozycje elewacji, detal architektoniczny i wystrój wnętrz.

Występuje też pojęcie architektury innych budowli (np. mostów), a także architektury ogrodów, parków, terenów sportowych, gdy wydzielona i odpowiednio ukształtowana przestrzeń nie jest zamknięta dachem.
Pokrewna architekturze jest urbanistyka, w ramach planowania miast i osiedli.

której planowane są układy budynków, ulic, fortyfikacji i placów. Rozmaicie komponowane place tworzą wnętrza urbanistyczne dostosowane do różnych funkcji.

Architektura jest sztuką bardzo trudną. Wymaga dużej wiedzy i kultury, wrażliwości na ludzkie potrzeby, na harmonię proporcji i piękno formy, a także znajomości rozwiązań konstrukcyjno-materiałowych. Ważne jest poznanie tradycji architektonicznych, czerpanie bowiem z doświadczeń i osiągnięć dawnych pokoleń przyczynia się do postępu.
Rozwiązania architektoniczne są uwarunkowane panującymi w danym okresie i na danym obszarze stosunkami społeczno-politycznymi oraz poziomem kultury umysłowej i materialnej. Konieczne jest zatem przypominanie sobie wiadomości na ten temat przed poznawaniem architektury poszczególnych epok.

W XVIII w. powstała nowa nauka - historia sztuki. Zaczęto klasyfikować grupy zjawisk w sztuce, nazywając je stylami.
Każdy styl ma swoje okresy rozwoju. Nowy styl w architekturze powstaje wtedy, gdy określone potrzeby i warunki życia inspirują nowe rozwiązania funkcjonalne i konstrukcyjne, nadające obiektom nową formę. Stopniowo udoskonalane, doprowadzane są do perfekcji w okresie rozkwitu stylu (zwanym często okresem złotym), kiedy powstają obiekty harmonijnie łączące funkcję, konstrukcję i formę. W okresie schyłkowym następuje przerost formy, która dominuje nad pozostałymi składnikami architektury. Prowadzi to do upadku stylu i wyparcia go przez nowe rozwiązania.

Epoki stylowe rzadko zmieniały się nagle, gwałtownymi skokami. Na ogół przemiany następowały ewolucyjnie. Nowy styl posługiwał się często elementami formy i konstrukcji stylu mijającego. Różne kultury wzajemnie oddziaływały na siebie. Niekiedy w jednym czasie występowały różne zjawiska kulturowe.

Pamiętając o umowności przyjętych podziałów czasowych, rozważać będziemy rozwój architektury od czasów starożytnych aż do współczesnych. Nie zdołamy ogarnąć całego dorobku ludzkości w dziedzinie architektury. Zajmować się będziemy wyłącznie osiągnięciami wybranych ośrodków, których oddziaływanie znalazło wyraźny oddźwięk w naszej kulturze.

Pominiemy starożytne, przebogate kultury Inków, Majów, Dalekiego Wschodu, fascynującą kulturę islamu, a także polską regionalną architekturę drewnianą, która stanowi przedmiot rozważań w klasie V technikum budowlanego. Mimo to prześledzić zdołamy jedynie w zarysie charakterystyczne w danym okręgu i epoce rozwiązania funkcjonalne, konstrukcyjno-materiałowe i formalne, nieco wnikliwiej analizując tylko te zjawiska, których wpływ na rozwój architektury był szczególnie znaczny lub które stanowią dorobek naszych budowniczych i są znamienne dla architektury polskiej.

Wiadomości z podręcznika należy uzupełniać własnymi spostrzeżeniami, zwiedzaniem zabytków, oglądaniem ilustracji. Życzę, by sprawiało Wam to radość, którą daje obcowanie z pięknem.